Bitkisel üretimde, ürün ve kalite kaybına yol açan çeşitli hastalık, zararlı ve parazit ile yabancı otlara karşı mücadele ve koruma amacıyla kullanılan her çeşit ilaç, preparat ile bitki gelişim düzenleyici maddeler genel olarak zirai mücadele ilacı olarak adlandırılmaktadırlar. Zirai mücadele araştırma ve uygulamalarında kullanılan her türlü kimyasal madde ve preparatlar aynı zamanda “pestisit” olarak adlandırılmaktadırlar.

Bakanlığımız tarafından gıda güvenliğinin sağlanması amacıyla rutin olarak yapılan denetimlerin yanı sıra özel olarak bazı gıda maddelerinde risk bazında denetim programları hazırlanmıştır. Bu kapsamda özellikle yaş meyve ve sebzelerde yaşanan pestisit sorununun çözümüne yönelik olarak bu ürünlerin üretiminin yoğun olduğu illerde yıllık olarak pestisit denetim programları yürütülecektir. İl Müdürlüğümüz tarafından İlimizde başta patates olmak üzere elma ve domateste konu hakkında programlar hazırlanmış olup bu ürünlerin hasat dönemlerinde pestisit kalıntılarının takibine yönelik olarak değişik üreticilere ait ürünlerden numuneler alınarak laboratuarlarda analizi yaptırılacaktır.

Yapılan denetimler sonucunda 11/01/2005 tarih ve 25697 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Türk Gıda Kodeksi Gıdalarda Maksimum Bitki Koruma Ürünleri Kalıntı Limitleri Tebliği”nde belirtilen maksimum kalıntı limitlerinin üzerinde pestisit kalıntısı çıkması ya da tavsiye dışı kullanımının tespit edilmesi halinde yasal işlem uygulanacaktır.

Üreticilerimiz tarafından gerçekleştirilen her türlü sebze ve meyve üretimi esasen insanların dengeli beslenmesinin teminine yönelik bir faaliyettir. Bunun yanında üretimin miktar ve kalitesinin artırılması da aynı amaca yönelik olmakla birlikte üreticinin karlılığını sağlamaktadır. Diğer tarımsal faaliyetler yanında bitki hastalık ve zararlılarıyla yapılacak mücadele kaçınılmaz bir uygulamadır. Bu zararlılarla mücadele yapılmazsa ortalama %65 oranında bir miktarda ürün kaybının olacağı konu uzmanları tarafından dile getirilmektedir. Söz konusu hastalık ve zararlılarla mücadelede kimyasal/ilaçlı mücadelenin uygulanması kaçınılmazdır. Zira alternatif mücadele yöntemleri henüz tam olarak geliştirilmemiş ve yaygın olarak uygulanamamaktadır.

Zirai mücadelede kullanılan pestisitler (tarım ilaçları) piyasaya sunulmadan önce Tarım Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmaktadır. Ruhsatlandırma aşamasında bu ilaçların hastalık veya zararlıya etkisi, insanlara, hayvanlara, toprağa, suya ve havaya olan etkileri , arılara, balıklara ve kuşlara olabilecek etkileri ve tarım ürünlerindeki kalıntılarına ait uluslar arası standartlara uygunlukları Bakanlık uzmanları tarafından incelenerek Türkiye’de kullanılıp kullanılmayacağına karar verilir. Ruhsatlandırılarak piyasaya sunulan bu ilaçlar ayrıca her yıl düzenli olarak kontrol edilmeye devam edilir.

Tarım ürünlerimizin sigortası gibi görülen bu ilaçların insana ve çevreye en az zarar verecek şekilde kullanılması gerekir. Bu aşamadan itibaren sorumluluk ilaçları kullananlara düşmektedir. Tarım ilaçları faydalarının yanı sıra hatalı kullanılması sonucunda toprak, su ve üründe kalıntı problemlerinin ortaya çıkmasına neden olur. Bu ürünlerle beslenen insanlar ve diğer canlılar birtakım zehirlenmelere maruz kalabilirler. Hatalı ilaç kullanımı neticesinde bizler için faydalı olan birçok böcek türünün yanında kuşlar, arılar ve balıklar da ölebilirler. İlaç kalıntısı içeren ürünler ticarette de önemli engellemelerle karşılaşırlar.

Yukarıda belirtilen ilaçların olumsuzluklarının önlenebilmesi için mutlaka zamanında, dozunda ve tavsiye edildiği konu ve üründe kullanılması gereklidir. Bunun için temel olarak aşağıda belirtilen konulara mutlak surette uyulmalıdır:

İlaçlama zamanı: Bir tarım ilacının uygulanacağı üründe gerektiği zamanda kullanılması hedef hastalık ve zararlıya karşı etkili olmasını sağlayacaktır. Bu konuda özellikle ilacın etiketinde belirtilen son ilaçlama ile hasat arasında geçmesi gereken süreye de mutlaka uyulmalıdır. Bu süreye uyulmadığı takdirde üründe kalıntı problemine yol açılacaktır. Bu konuda ilaçların tavsiye edildiği zaman ve şeklin dışında kullanılması da son derece sakıncalı uygulamalardır. Mesela toprak altı zararlılarına karşı ekim öncesi tavsiyesi olan bir tarım ilacının ürünün gelişme dönemlerinde sulama sistemleriyle birlikte tarlaya verilmesi ile hedef zararlı kontrol altına alınsa bile, ilacın toprakta birikimi veya taban sularına karışması neticesinde yaşadığımız çevreye büyük zararı olabilecektir.

İlacın tavsiye edildiği ürün: Herhangi bir tarım ilacı etiketinde belirtilmediği ve ruhsatlı olmadığı halde birçok zararlıya etkili olabilmektedir. Fakat bu durumda kullanıldığı bitkiye olumsuz etkileri (koku, renk veya tat değişikliği gibi) olabileceği gibi yine o üründe kalıntıya sebep olabilmektedir. İlaçlar etiketinde belirtilen tavsiye edilmiş ürünler dışında kesinlikle kullanılmamalıdır.

İlacın Dozu: Her ilaç ruhsat aşamasında denenerek hedef hastalık ve zararlıya karşı en etkili ve uygun dozu belirlenmektedir. İlaçların etiketinde belirtilen bu dozun aşılarak daha fazla miktarlarda kullanılması, fazla ilaç tüketimi neticesinde masrafı arttıracağı gibi, çevreye ve bitkiye de olumsuz etkileri olacaktır. Tarım ilaçlarından istenilen etkinin sağlanabilmesi için dozu artırmaya yönelmekten ziyade hedef kitlenin bağışıklık kazanmasının önlenmesi bakımından da gerekli olan her ilaçlamada farklı etkili maddeli ilaçların kullanılmasına özen gösterilmelidir.

Yukarıda belirtilen olumsuzlukların yaşanmaması ve ürününüzden alınacak bir numunede pestisit kalıntısı tespit edilmemesi için belirtildiği şekilde gerekli hassasiyet gösterilmelidir.

Unutulmamalıdır ki bu insani bir sorumluluk olduğu kadar kanuni yaptırımları da vardır. Konu hakkında Tarım İl ve İlçe Müdürlüklerine müracaat edilmeli ve ilaçların etiketleri dikkatlice okunarak uygulamalar yapılmalıdır.

Bitki Koruma Şube Müdürlüğü