Bolu İli Agro-Ekolojik Alt Bölgeleri

 

Bir bölgenin tarım amaçlı olarak değerlendirilmesindeki en önemli unsur o bölgenin çeşitli ürünlerin yetişmesine uygun olması ve bölgede

yetiştirilebilecek ürünlerin potansiyel verimidir. Bölgenin ürünlere olan uygunluğu ve potansiyel verim seviyeleri agro-ekolojik kuşakların belirlenmesini gerekli kılmaktadır.

Agro-ekolojik kuşaklama bir bölgenin arazi uygunluğu, potansiyel üretim ve çevresel etki bakımından benzer özelliklere sahip küçük birimlere bölünmesi anlamına gelmektedir. Bir agro-ekolojik kuşak iklim, arazi yapısı ve toprak ve/veya arazi örtüsü cinsinden tanımlanan ve spesifik arazi kullanım potansiyeli ve kısıtlamaları bulunan arazi kaynağı birimidir. Bir agro-ekolojik kuşağı tanımlamada gerekli unsurlar, büyüme süresinin belirlenmesi için sıcaklık rejimi, yağmur rejimi ve toprak haritalama birimidir. Büyüme dönemi, ürünün büyümesi için yıl içerisinde  sıcaklık ve nem koşullarının uygun olduğu dönemdir. Büyüme döneminin uzunluğu, yıl içerisinde genelde gerçekleşen ısının ürün büyümesine neden olduğu dönem olarak tanımlanır (Tmean > 0ºC + yeterli su (depolanmış veya yağmur suyu)). Agro-ekolojik kuşak tespitindeki ilk aşama bölgenin genelde gerçekleşen sıcaklık rejimine göre değerlendirilmesidir. Farklı sıcaklık rejimleri, tohumlama ve hasat günleri göz önüne alınarak belirgin bir kuşakta hangi ürünlerin yetiştirilebileceğini gösteren farklı büyüme dönemi uzunluklarını gösterebilir. İkinci ve takip eden aşamalar üretim potansiyellerini etkileyen faktörleri içermektedir. Bu faktörler iklimsel (yağış, nispi nem, buharlaşma, vb) ve arazi (eğim, toprak derinliği, tuzluluk ve alkalinite, erozyon tehlikesi, vb) özellikleridir.

Büyüme dönemleri üzerinde doğrudan etkilerinin bulunması nedeniyle kış sıcaklıklarının ilk kriter olarak değerlendirmeye alınmasına karar verilmiştir. En soğuk ay olmasına rağmen Ocak ayı sıcaklıklarının diğer aylardaki sıcaklıklarla istatistiki ilişkisinin olmadığı gözlenmiştir. Farklı yerlerdeki ortalama aylık sıcaklık değerlerine uygulanan regresyon analizi en yüksek verinin Şubat-Temmuz ve Ağustos-Aralık aylarına uygulanan doğrusal regresyonlardan sağlandığını göstermiştir. Buna göre tüm Türkiye’de sıcaklıklar doğrusal olarak Şubat ayından Temmuz ayına kadar artmakta ve Ağustos ayından Aralık ayına kadar düşmektedir.

Bu açıklamadan yola çıkarak Agro-ekolojik bölgelendirme  kelime anlamı itibarıyla benzer  iklim  ve yetiştirme ortamına sahip tarımsal alanları ifade etmektedir. Bu anlam çerçevesinde çevresel özellikler, potansiyel verim, benzer iklim ve toprak kriterlerine sahip  alanların bir arada  değerlendirilmesi neticesinde İl arazisinin  alt bölgelere ayrılmasını anlatır.

 

 

Şekil 7. Bolu İli İklim Bölgeleri Haritası

Şekil 7 de Bolu İlinin İklim bölgeleri gösterilmiştir. Haritada Göynük İlçesinin tamamı ve Mudurnu İlçesinin bir bölümünün Marmara İklimine, Kalan bölümünün Karadeniz İklimine sahip olduğu  anlaşılmaktadır. Genel olarak baktığımızda Bolu ilinde Karadeniz ikliminin hakim olduğu söylenebilir.

 

Şekil 8. Bolu İli Yıllık Ortalama Yağış Dağılımı Haritası

Şekil 8 de Bolu ilinde yıllık ortalama yağış dağılımları gösterilmiştir. Haritaya göre Bolu ilinin % 41,9 unun 500-600 mm, % 44,2 sinin 800 mm, % 13,9 unun  1000-1250 mm yağış aldığı görülmektedir. Buna göre Bolu İlinde yıllık ortalama yağış miktarı 500-800 mm arasıdır denilebilir.

Şekil 9. Bolu İli Yıllık Ortalama Sıcaklık Dağılımı Haritası

Şekil 9 da ise Bolu ilinin ortalama sıcaklık dağılımı gösterilmiştir. Haritaya göre ortalama sıcaklığın bazı bölümlerde –1 ºC ye düştüğü, bazı bölümlerde ise 15 ºC ye yükseldiği görülmekte ise de genel olarak sıcaklık dağılımının 4 – 11 ºC  arasında olduğu söylenebilir.

Meteorolojik  verilere ve haritalara dayanılarak benzer özellikteki ilçeleri gruplandıracak olursak ;

Bolu Merkez, Mengen, Yeniçağa ve Mudurnu İlçelerini 1. grupta,

Gerede ve Dörtdivan İlçelerini 2. grupta,

Seben ve Kıbrıscık İlçelerini 3. grupta,

Göynük İlçesini ise 4. grupta  sayabiliriz.

İklim özelliklerinin yanında İlçelerin toprak yapısı, bitki örtüsü ve tarımsal üretim durumuna göre Bolu ili 4  Agro-ekolojik  bölgeye ayrılmıştır. İlçelerin Alt Bölgelere göre dağılımına bakılacak olursa Mudurnu İlçesi her ne kadar iklimsel özellik bakımında 1. gruba girmiş olsa da Göynük İlçesi ile aynı tarımsal üretim desenine sahip olması ve toprak yapısı bakımından benzer özellikleri taşıması nedeniyle aynı alt bölge (4. Alt Bölge) içerisinde incelenmiştir.

Tablo 2. Bolu İlinin Agro -Ekolojik Alt Bölgeleri

Alt  Bölgeler	İlçeler	Şubat Ort. Sıcaklık ºC	Temmuz Ort. SıcaklıkºC	Yıllık Ort. SıcaklıkºC	Yağış (mm)	Son Don tarihi
I. Alt Bölge	Merkez	1,7	19,8	10,3	607,5	26 Nisan
	Mengen
	Yeniçağa
II. Alt  Bölge	Gerede	-1,0	16,7	7,6	662,5	27 Nisan
	Dörtdivan
III. Alt Bölge	Seben	2,2	21,6	11,2	444,0	11 Nisan
	Kıbrıscık
IV. Alt Bölge	Göynük	2,5	19,7	10,6	617,4	5 Nisan
	Mudurnu	0,5	18,8	9,2	560,4	14 Nisan

Kaynak: Bolu Meteoroloji İl Müd.

Tablo 2’de Bolu İli iklim verilerine  dayalı Agro – ekolojik alt bölgelere ayrılmıştır. Bölgeler arasındaki farklılıklara  bakıldığında  ilk  üç alt bölge  birbirine yakın değerlere sahipken IV. Alt bölgenin özellikle yetiştirme dönemini  belirleyen ilk ve son don tarihleri ile  yağış ve ortalama sıcaklık bileşenleri açısından farklı yapıda olduğu  görülmektedir. Bunun nedeni Marmara iklimi  geçiş bölgesi olmasından kaynaklanmaktadır. Bu bölge Şekil 7’de görüldüğü gibi Göynük ilçesi ve Mudurnu ilçesinin bir bölümünü  kapsamaktadır.